هرنه حرکتده دیر. هرشمی دییشیلیر. یارانیشیق آخیمداریر. دورغون لوق

یارانیشیقین ذات ایله اویغون دئییل. بیرآن رایانیب اطرافیمیزا باخساق دوشونریک کی دونیادا هرنه وار (و حتی او وارلیق لارکی ظاهری گوروشده دورغون دولار) دییشیلمددیلر، طبیعتین تملی دییشیک لیک اوستونده قورولوب. گئجه‌نین، گوندوزه و گوندوزون گئجه‌یه چئوریلمه‌س، کره‌ئرین فیریلداماسی، فصل‌لرین دییشیلمه‌سی و…

دئمک بوتون وارلیق‌لار و هرنه که یارانیب، بیر باشلانیش نقطه سیندن، قورتاریش نقطه سینه دوغرو حرکتده دیر. ساده دیل‌له دئسک هرنه‌کی وار، دوغوم ران، اولومه طرف گئدیر و هر بیر باشلانیشین، قورتاریشی و هر دوغومون، اولومو واردیر. فیزیک علمی نین تاپینشیلارنیا گروه بوقایدا بیله ان خیردا و گوره گورونمر مره لره‌ده شامل دیر. انسان ایسه یارانیشیقین بیر عضو و اولاراخ بو قایداران قیراغا دئییل. هر بیر انسان دوغولارکن، اونون دوغوم ایله بیرکه اولوموره دوغولور. بو یارانیشیقین بیر قانونو اولاراخ ازل گوندن بو گونه قدر دوام تاپیب دیر. ایره لی شن و ئیری ـ گویو اوز آیاغی آلتیندا قویان انسان، بوقانونو دییشه بیلمییب و بو مسئله دن توره نن آجیلار بشرین سینه سینده بیر بویوک درد اولاراخ قالیب دیر. انسان فطری باخیمدان ابدی لیک وورغونو اولان بیروارلیق دیر. بیر آیری طرفدن اولوم بیر اژدهاتک انسانین هارشیسیندا دایانیب و هر بیر انسان ایستر ـ ایستمز، بو اژدهانین الینه دوشمه لی‌دیر. بو تناقض لر و قارشیلیق لار، انسانین ذهنینده فکرینده و قلیبنده بویوک آجیلیق لار توره دیب دیر و اونون فکر عالمی و او جمله‌دن اسطوره، شعر و ادبیات، فلسفه و... سادلرینه درین تاثیر بوراخیب دیر. ابدی لیک و اولمز لیگین وورغونو اولان و عین حالدا اوزونون هاردان گلیب و هارا گئتمه سین بیلمین انسان، اسکی زمانلاردان اولومدن قاچیب و ابدی لیگه جاتماغا جالیشما داریر. دنیانین ان قدیمی اسطوره و ادبی اثرلرین رن اولان گیلگمیش داستانی بو باخیمدان بیر یاخشی نمونه دیر. داستان باشدان باشا گیلیمیش آدبی بیر شخصین اولمزلیک و ابدی لیگه یئتمک دالیسیجا اولماسنین حکایه سیدیر. افسانه لرره اونمرلیک سمبولو اولان اسفندیار و آشیل کیمی قهرمان لارین اولماسین دا بویاخیمدان تفسیر ائتمک اولار. دین و مذهب ساحه سینده بیر باشقا حیات دان و آخرت دنیاسیندان سوز آچیلماسی بو مسئله ایله سیخ علاقه داردیر.

اوز یاشاییشینا معنا وئرمک دالیسیجا اولان انسان، اولوم اژدهاسی ایله اوز به اوز اولارکن، دنیانین وخاسیزلیق و ایچی بوش اولماسیندان گیلئی لنیر. بو گیلئی ـ گونار هر یئردن یاخشی ادبیات ساحه سینده تصویره چکیلیر.

بو مسئله تورک خالق لاری و او جمله دن آذربایجان خالقی نین آراسیندا و اونون فکر و ادبیات عالمی اوزل لیک‌لی فولکلور و عاشیق ادبیاتیندا درین و گوزه گلن ایز بوراخیب دیر.

دده قورقوتلا باغلی بیر پارا داستان لارا اساساً اولمزلیک دالسیجا اولان دده قورقوت چوخلی ئیرلره سفر ائدندل سونرا هر بی طرفده عزرائیل له قارشیاشیب و اولومه بیر تقدیرکیمی قبول ائدیب. یا خود داستان ددده قورقوت کتابیندا، دلی دومرولون عزرائیل له ووروشماسی بو مسئله یه بیر آیری نمونه دیر. همین آری چکیلمیش کتابدا «دنیا منیم دینیلر، اجل آلدی یئرگیزلدی، فانی دنیا کیمه قالدی، گیمنی دنیا، سون اوزو اولوملو دنیا» دیین دده قورقوت دنیانین فانی و ایچی بوش اولماسین اولدوقجا گوزل و جانلی تصویره چکی. دنیا و اونون ایچی بوشلوقو آذربایجان ادبیایتندا ائله بیر تاثیر بوراخیب دیرکی، دنیا آدلی شعر دئمک بو خالقین شعر و ادبیایتندا بیر عنعنه یه چئوریلرک بو گونه قدر دوام تاپیب و هر بیر بویا ـ باشا چاتمیش شاعر دونیا آدلی شعر یازیب دیر. خسته قاسیم، عاشیق قربانی، عباس توخار قانلی، دده عسگر و... بو موضوعوا شعر یازیب لار. چاغداش و معاصر شاعرلریمیز ایسه اوز آتا بابالاری تک بو عنعنه یه دوام وئریب لر. دنیانی «کهنه، اوچوق، سامانلیقا» بنزه‌دن بهمن وطن اوغلو و یا:

واختیندا اوزرادیب کومک الینی

وئرمدین منیم له ال اله دنیا

نه ییمه گرکدی واختی کئچینده

گویدن قیزیل یاغدیر لعل اله دنیا

دیین زلحیم خان یعقوب بو شکلده دونیایران گیلئی لنیرلر.

ویئنه ده دنیا حرکتده دیر. و بیرلر ایسه بوحرکتین ایچینده. و هر قونماغین بیر اوچوشوو هر گلیشین بیر گئدیشی وار و شاعر شجاعت دئمیشکن:

کیمی توتقون دوغولور توتقون عومورگون سورور.

کیمی گونش شفقی ساچیر گئدیر دونیاران.

کیمی دو یمه یارانیر، دویمه دوشور بوراغدان

کیمی قیزیل گول کیمی آچیر گئدیر دونیادان

آنجاق یووا دا غیلیر ویران اولور الیندن

شیطان سویوش آپاریر فیتنه سیندن فتلیندن

بایقوشون اولئده ده وایی دوشمور دیلیندن

بولبول ائله نغمه ایله کوچور گئدیر دونیاران

....

اول لر شیرین اولار شکره قنده بنزر

سونرالار غم سئلیندن داغیلمیش بنده بنزر

بودونیا بیر داوالی دالاشلی کنده بنزر

انسان لار قورخاقورخا کئچیر گئدیر دونیادان

شجاعتم بوقدر دردی نئجه داشییم

من کدردن اولارمی بیر آزخوش گون قاشییم

کیمی کدر تانیمیردئییر یوز ایل یاشییم

کیمی دردین گوتوروب قاچیر گئدیر دونیادان

+ نوشته شده توسط بابک در پنجشنبه سوم فروردین 1391 و ساعت 13:39 |

دانشمندان و محققان فرزانه ...! اعتقاد دارند که ترکها زبانشون پهلوی بوده و بعد از حمله مغولها تورک شده اند یعنی عزیزان مغول ما از چین تا اروپای غربی دستشون بود فقط تونستند آذربایجان فلک زده رو تورک بکنند محض اطلاع فرزانگان عزیز این مطلب رو کمی بنیادی تر شروع می کنیم

( تمامی مطالب نوشته شده با ذکر منبع بوده و قابل پیگیری است)

طبق تقسیم بندی متخصصان زبان شناس، کل زبانهای دنیا در سه شاخه تقسیم بندی می شوند (زبان ترکی و لهجه های آن –دکتر جواد هیئت ص 25)

1-   زبانهای التصاقی که تمام زبانهای مربوط به خانواده  ترکی در این شاخه قرار دارند

2-   زبانهای تحلیلی: مثل زبان عربی(... فارسی هم در این شاخه قرار می گیرد)

3-   زبانهای هجایی : مثل زبان چینی

 

حال باتوجه به این تقسیم بندی و با توجه به اسناد تاریخی و علمی به بررسی نوع زبان اقوام ساکن در آذربایجان می پردازیم:

طبق تحقیقات هومئل زبانهای ایلام و سومر از یک پایه و جزو زبانهای اورال –آلتایی (التصاقی ) می باشد(سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی –جواد هیئت-ص21)

زبانهای هوری و لولوبی نیز نه تحلیلی بوده نه هجایی  بلکه جزو زبانهای التصاقی می باشند( تاریخ ماد- دیاکونوف-ص101)

همچنین طبق نظریه ماراک دئمیکین زبان کاسسی ها، ایلامی ها ، قوتتی ها، مادها و ماننا ها نیز التصاقی بوده

زبانهای قوتتی و لولوبی ها همانند بوده و با زبانهای اورارتو و هوری خویشاوند می باشد. ( تاریخ ماد- دیاکونوف-ص99)

همچنین اپرت باستان شناس  فرانسوی نیز بر آلتائیک بودن زبان مادها اشاره می کند. در جایی دیگر دیاکونوف می نویسد زبان اشکانیان نیز همانند زبان مادها و از خانواده ی زبانهای التصاقی بوده که در صورت مقایسه تحقیقات اپرت و دیاکونوف می توان به ترک بودن اشکانیان نیز پی برد. بدین ترتیب است که از 7000سال تا 2500 سال قبل یعنی مدت 4500 سال بطور مطلق در منطقه جغرافیایی آذربایجانتنها و تنها اقوام التصاقی زبان (تورک) زندگی و حکومت کرده اند.در زمان هخامنشیان آذربایجان در مقابل آریایی ها سرفرود نیاورده و تا سرنگونی این حکومت تمام فرهنگ و آداب و سنن خود را حفظ کرده و در تایید گفته بالا می توان به کشته شدن کوروش شاه هخامنشیان توسط ملکه آذربایجان (تومروس ) اشاره کرد (تاریخ دیرین ترکان ایران- ص 637)

در زمان سلوکیان نیز کل آذربایجان مستقل از حکومت سلوکیان بوده و اسکندر نتوانست آذربایجان را به تصرف درآورد.(اشکانیان – دیاکونوف ص8)

در این مورد استرابو جغرافیدان یونانی می نویسد: در زمان حمله اسکندر سرداری بنام آتوروپات آذربایجان را از چنگ اندازی اسکندر محفوظ نگه داشت(تاریخ ارومیه- احمد کاویانپور ص 55و54)

در زمان ساسانیان نیز آذربایجان مستقل بوده و حتی بعد از شاپور دوم ساسانیان با هیتی ها (هیاطله) پیمان اتحاد بستند تا در شمالغرب با روم بجنگند(تاریخ اجتماعی ایران – مرتضی راوندی ص 616-611). بعد از اسلام نیز ترکان اغوز که شمشیر اسلام نامیده می شده اند، در آذربایجان حکومت قدرتمندی بنا کرده و با ملازگرد مبارزه کرده و توسط آلپ ارسلان ضربه سنگینی به آنها وارد آوردند. بعد از اغوزها نیز حکومتهایی که در آذربایجان و گاهی در مناطقی از ایران حکومت می کرده اند. از جمله غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، اتابکان، تاتارها، آق قویونلوها، قره قویونلوها، صفویان، افشاریان و قاجارها تماما تورک ( یعنی التصاقی زبان )بوده اند.

در مورد ترکی بودن زبان مردم آذربایجان  اسناد و مدارک بسیاری موجود است مثلا دیونیوس پریگت جغرافی نگار و شاعر یونانی سده ی چهار میلادی ترک زبانان را ساکن اصلی این منطقه میداند و نیز محمد عوفی در ذکر خلافت عمربن عبدالعزیز که از سال 99تا 101 هجری ادامه داشت، از قیام بیست هزار ترک آذربایجانی سخن می گوید.

همچنین اخبار موثّق عبیدبن شریعه جرهومی که شخص معمّر و محترم در دربار اموی بوده در حضور معاویه سخن می گوید: آذربایجان از سرزمین ترکان بوده و این خبر را طبری و به نقل از بلعمی و حمزه اصفهانی و ابن اثیر در کتابهای بلعمی، تاریخ طبری، تاریخ پیامبران و الکامل گزارش کرده اند که از متون معتبر اسلامی بشمار می آیند.

از دیگر محققانی که آذربایجان را بعنوان سرزمین ترکها نام می برند میتوان: ژ.اوپر ، هومئل ، ا.م.محمداوف ، ت. حاجی یف، گ. ملیکشویلی، ع. دمیرچی زاده، تیمور پیرهاشمی ، یامپولسکی ، ی.ک. یوسف اوف ، یومینوس، وروشل گوگازیان، زکی ولید دوغان ، پروفسور زهتابی و ..... نام برد.

در این میان بهتر است به نظر یامپولسکی نیز اشاره کرد که می گوید: ترکها در اطراف دریاچه اورمیه زندگی می کنند و آشوریها آنها را توروک( یامون توروک به معنی ترکهای نیرومند) نام برده اند. و در سنگ نوشته های اورارتویی هم سخن از قومی بنام توریخی رفته که در آذربایجان می زیستند.( اوایل هزاره ی قبل از میلاد ) و می گوید توروکها یا توریخی ها همان ترکها هستند.

بهرحال ترک بودن ملت آذربایجان از هزاران سال قبل بر همه کس مسلّم است جز کوردلان (؟)

+ نوشته شده توسط بابک در سه شنبه بیستم دی 1390 و ساعت 18:44 |

نظريه اول

سرزمين اصلي توركان آسياي ميانه مناطق بين کوه هاي اورال و آلتاي بوده است که اولين مهاجرت تورك ها به آذربايجان در قرن هفتم قبل از ميلاد همراه با ايسکيت_ سکاهاصورت گرفت.

مهاجرت هاي بعدي در قرن هاي چهارم و پنجم ميلادي با آمدن هون هااتفاق افتاده است. توركان قديم بلغار، خزر، آغاجري، کنگر، بارسيل، آوار و سابيرها که بعضي به اروپاي شرقي هم مهاجرت کرده اند، به آذربايجان آمده و در اينجا سکونت کرده اند. در زمان انوشيروان ( که خود از طرف مادري فرزند شاهزاده آغ هون ها – هپتاليتهاي زردپوست بود(23) ) نيز عده اي از اقوام تورك در آذربايجان اسکان داده شدند(38).از قرن هفتم ميلادي عده اي از قبايل اوغوز ابتدا به خراسان و از آنجا به آذربايجان کوچ کردند. در قرن دهم ميلادي عده اي از توركان خزر بعد از مغلوب شدن به روس ها به آذربايجان آمدند. از اواخر قرن نهم ميلادي به بعد از آسياي ميانه قبايل پچه - نک،اوغوز و قبچاق از مسير شمال درياي خزر به غرب کوچ کردند و عده اي از آنان به آذربايجان آمدند. مهاجرت انبوه توركان به ايران، خصوصاً به آذربايجان در زمان سلاجقه انجام گرفت. با حمله مغول ها نيز تعدادي از اقوام تورك بصورت قسمتي از سپاهيان مغول به ايران مهاجرت کردند.

 

نظريه دوم

بر اساس اين نظريه توركان درايران تاريخي هفت هزار ساله دارند و زبان توركي از نظر زبانشناسي ادامه زبان هاي نادر سومري و ايلامي است. زبان هاي ايلامي و سومري همانند زبان هاي توركي، جزء زبانهاي التصاقي است(در اين مورد توضيح داده خواهد شد) و تعدادي اشتراکات لغوي نيز بين زبان هاي سومري، ايلامي و توركي موجود است. تمدن ايلام در جنوب غرب ايران که باتهاجم هخامنشيان به ايران بر چيده شد، يکي از متمدن ترين تمدن هاي ايران از 3000سال قبل از ميلاد بوده است، حکومت هخامنشيان نيز بر روي ويرانه هاي اين تمدن بنانهاده شده و حتي دربار هخامنشي که در ابتدا از خود خط و نوشتاري نداشت از خط و زبان ايلامي استفاده مي کرد. سومري ها نيز از 5000 سال قبل از ميلاد تا سال 2000 قبل ازميلاد که توسط آشوري ها و بابلي ها نابود شدند، شايد اولين تمدن دنيا را در بين النهرين در عراق فعلي تاسيس کرده بودند. سومري ها اولين مبدعين خط و قانون محسوب ميشوند. بر اساس اين نظريه ريشه توركان ايران را مي توان در عبور اقوام سومري و ايلامي از منطقه آذربايجان و سکونت احتمالي در اين منطقه و ديگر مناطق ايران و سکونت ديگرمناطق التصاقي زبان (غير هند و ايراني زبان) نظير هوري ها، آراتتاها، کاسسي ها،قوتتي ها، لولوبي ها، اورارتو ها، ايشغوزها، ماننا ها، گيلزان ها و کاسپي ها درمنطقه آذربايجان و ايران جست.

البته احتمال اينکه فقط مهاجرت هاي مؤخر، طبق نظريه اول از آسياي ميانه به ناحيه آبادتر و پر جمعيت تر آذربايجان موفق به تغييربافت منطقه آذربايجان شده باشد، کم بوده و ترکيبي از هر دو نظريه محتمل تر است. يعني اجداد توركان اولين مهاجرين يا اولين ساکنين منطقه بودند که با آمدن ديگر اقوام تورك،زبان و فرهنگ آنان تکوين يافته است. البته نظريه هاي تحريفي و مغرضانه ديگري نيزوجوددارد که طبق آنان توركان اقليتي مهاجم و تجاوزگر نمايانده مي شوند که به زورزبان خود را در ايران تحميل کرده اند! در مطالب آتي به نقد اين نظريات و رد آنهاخواهيم پرداخت.

+ نوشته شده توسط بابک در جمعه یازدهم آذر 1390 و ساعت 20:50 |

یکی از معضلات فکری و اجتماعی بعضی از جوانان و حتی جامعه دانشگاهی آذربایجان ، ترس و ابا از تورک نامیدن خود است چرا که در دوران حکومت پهلوی که آثار آن هنوز هم باقی است ناجوانمردانه ترین ضربه ها بر شخصیت تورکان ایران وارد آمد. در طول حکومت 53 ساله رضا خان و فرزند او تورکان ایرانی از هر نوع توهین و تحقیری در امان نبودن و امروزه هم گویی کلمه تورک کابوسی است که بر سینه جوانان آذربایجان و جوانان تورک دیگر نقاط کشور سنگینی می کند . و چنان شد که جوان تبریزی ، ارومیه ای ، زنجانی ، اردبیلی و...  با دو نوع هویت ، تحقیر شده تورکی و افتخار آمیز آذری روبرو شود . تورکی صحبت می کرد ولی خود را آذری می نامید . وقتی از او می پرسیدی تورک هستی یا آذری می گفت آذری ،وقتی می پرسیدی آذری یعنی چه و منظور از آذری چیست چیزی برای گفت نداشت . ولی وقتی همین آذری پای از وطن بیرون می گذاشت ایرانی بودن خود را انکار می کرد و خود را تورک اصیل معرفی می کرد  آن هم نه از نوع ایرانی ؟؟


تورک ستیزی از زمان سقوط حکومت قاجار آغاز شد و  توسط روشنفکران نژاد پرستی چون محمود افشار (بنیانگذار بنیاد افشار) و احمد کسروی (کسی که تئوری زبان آذری را تقدیم رضا خان کرد ) به اجرا درآمد که همگی ار مواجب بگیران حکومت پهلوی بودن. تئوری کسروی بر این اساس بود ، چون اهالی چهار روستا در اطراف مرند و قره داغ تورک نیستن دلیلی شد بر اینکه ساکنان اصلی و بومی آذربایجان تورک نیستند . ولی حتی اهالی آن روستا هم به زبان تاتی و تالشی تکلم می کردند ولی کسروی با اصرار همه آنها را آذری نامید . نکته جالب اینجاست که اگر فرضیه کسروی را به تمام ایران تعمیم دهیم به این نتیجه می رسیم که نود درصد ایران تورک هست چون کمتر استانی وجود دارد که در آن یک روستای تورک نباشد .


کسروی در رساله 56 صفحه خود که در زمان رضاخان منتشر کرد . در آن نقل کرد که از این زبان غیر تورکی مردم آذربایجان (آذری) در تاریخ هیچگونه آثار و نشانه های ادبی و مکتوب هر چند بسیار اندک دیده و یا شنیده نشده است. بر این اساس پروژه های کوتاه مدت وبلند مدت با هزینه های سرسام آور به راه افتاد  و زبان سازی و هویت تراشی برای ایرانیان غیر فارس رونق گرفت و دشمنی و تبلیغات علیه زبانهای غیر فارس بخصوص تورک در اولویت این برنامه ها بود . نام های بومی و تورکی شهرها ، روستاها ، رودها و کوههای آذربایجان با نام های ساختگی فارسی عوض گردید مثل ارومیه به رضائیه ، سلماس به شاهپور ، صائین قلعه به شاهیندژ ، قره داغ به ارسباران ، آجی چای به تلخه رود ، قره چمن ، سیاه چمن و مثالهای بسیار دیگر ...   از آنجا که برگردانندگان این نام ها اطلاعات و معلومات درستی از فرهنگ زیبای تورک  نداشتند نمی دانستند در تورکی «قره» علاوه بر سیاه معنی بزرگ و بلند و والامقام را هم می دهد. مثل قره باغ یعنی باغ بزرگ و قره چمن یعنی چمن وسیع و قره بولاق یعنی چشمه بزرگ ، قره را فقط به مفهوم سیاه به کار برند و اسم روستای قره چمن تبریز را چمن سیاه نامیدند و دنیایی را به خود خندانند و ندانستند هیچ جای دنیا چمن سیاه پیدا نمی شود .


بعضی از کسرویستهای افراطی حتی پا را از دیدگاههای احمد کسروی نیز فراتر گذاشته اند و به اصطلاح تحمیل زبان تورکی بر مردم آذربایجان را به مغولان نسبت داده اند( طبق گفته کسرویستها آذری به کسانی گفته میشود که در اثر تجاوز مغولها به زنان فارس به وجود آمده اند و زبان مادری انها در اصل فارس بوده است) این افراطیون حتی نمی دانند و یا خود را به نادانی زده اند که زبان مغولی چیزیست متفاوت از زبان تورکی ، و اگر میخواستند زبان خود را بر مردم ایران و آذربایجان  تحمیل کنند چرا زبان مغولی خود را تحمیل نکردند و زبان تورکی را تحمیل کردند از آن گذشته مغولان فقط کنترل آذربایجان را در دست نداشتند بلکه از چین تا عراق در دست آنها بود و اگر در پی تحمیل زبان تورکی بودن چرا هموطنان فارس ما راتورک نکردند !!! 


و با همه این حرفها این در حالی است که ترکان همیشه در طول تاریخ به رشد و گسترش زبان فارسی کمک کرده اند و در هیچ کجا نمیتوان مدرکی را پیدا کرد که ترکان بر علیه و برای از بین بردن این زبان کاری انجام دادند . زبان ترکی زبانیست زیبا  با قدمت هفت هزار ساله  و سومین زبان زنده و با قاعده دنیا (به نقل از مجله پیام یونسکو) و حق رسمی و سرتاسری شدن در ایران به عنوان دومین زبان رسمی کشور در کنار زبان فارسی دارد .


منبع قسمتی از مقاله : زبان ترکی و موقیعیت کنونی و گذشته آن در ایران     نوشته : حسن راشدی

اونایی كه دنبال یه نژاد ساختگی هستن كه به ملت آذربایجان نسبت بدن بدونن این ملت خودشو تورك آذربایجانی میدونه و بهتر از شما میدونه كی هستن

بابک

 

 

+ نوشته شده توسط بابک در دوشنبه دوم آبان 1390 و ساعت 15:26 |

 

در دنیا حدود 40 ملت دارای ادبیات حماسی هستند که ترکان سرآمد تمام این ملل می باشند ، بطوریکه

ترکان حماسه هایی از قبیل ماناس متعلق به ترکان قرقیز ، آلپامیش متعلق به ترکان قزاقی ، اوغوزنامه و دده قورقود و کوراوغلی متعلق به ترکان اوغوز و اویغور را خلق کرده اند که سرآمد دیگر ملل حماسه ساز جهان هستند .

برای روشن تر شدن موضوع حماسه های ماناس ، مهابهاراتای هندی ها و شاهنامه را باهم مقایسه می کنیم .

منظومه ی ماناس مبارزه ی ماناس قهرمان ترکان را با چینی ها و مغولان را در بر می گیرد که حداقل دارای 1000.000 بیت می باشد (1 )

درحالی که مهابراتا که به سانسکریت هندکی نوشته شده حداکثر دارای 440.000 بیت است و شاهنامه ی فردوسی فقط حداکثر 60.000 بیت را در بر می گیرد .

حال اگر یک مقایسه ی دو دو تا چهارتا داشته باشیم خواهیم دید که منظومه ی ماناس که حداقل ابیات آن در نظر گرفته شده است 5/2 برابر منظومه ی مهاباراتا و 17 برابر شاهنامه است ، لازم به ذکر است که ماناس فقط یکی از حماسه هاس ترکان می باشد . ( 1 )

1 –  هفته نامه ی شمس تبریز شماره ی 45 ص 5 مقاله ی دکتر فیض الهی وحید

یازان : کامران فریدونی کشکولی

 

بابک
+ نوشته شده توسط بابک در دوشنبه بیست و پنجم مهر 1390 و ساعت 14:30 |

 تاريخي که ما امروز از آن به عنوان تاريخ ايران نام مي­بريم و در مدارس و دانشگاههاي کشور تدريس مي­شود, عموماً تاريخي است که اساس و پاية آن بيشتر از زمان به حکومت رسيدن رضاخان و در ادامة حاکميت خاندان پهلوي, به دست پرورش يافتگان مکتب باستانگرايي اين دوران بنيان­گذاري شده است که آنرا مي­توان «تاريخ پارسيان» ناميد. چرا که مبدأ اين تاريخ نه از زمان تشکيل حکومتهاي بومي در سرزميني که امروز ايران مي­ناميم, بلکه از زمان به حکومت رسيدن هخامنشيان که بنيان گذاران تاريخ پارسيان هستند شروع مي­شود؛ چنانچه در زمان محمدرضا پهلوي که باستانگرايي دوران پهلوي مراحل تکاملي خود را طي مي­کرد مبداء تقويم ايران از هجري شمسي که مبداء اسلامي داشت به شاهنشاهي, که مبداء حاکميت کوروش هخامنشي پادشاه پارس در ۵۵۰ قبل از ميلاد را مي­رساند تبديل شد!

گرچه اسنادي که در دست است و با موجود بودن کتيبه­هاي زيادي که به زبانهاي سومري, ايلامي, اورارتويي و ماننايي نوشته شده است مي­رساند که حدود ۴۰۰۰ الي ۴۵۰۰ سال قبل از حاکميت هخامنشيان و سکونت اقوام مهاجر آريايي در سرزميني که ايران مي­ناميم, حکومتهاي مقتدر بومي در اين مناطق حاکميت داشتند و اوّلين تمدن بشري هم به وسيله سومريان که زبان التصاقي داشتند به بشريت هديه شده است,لاکن تاريخ نويسان دوران پهلوي به جاي پرداختن به تاريخ ۷۰۰۰ ساله ايران, همواره از تاريخ ۲۵۰۰ ساله نام برده و آنچه که مربوط به زمانهاي پيش از حکومت هخامنشيان است به عنوان «حوادث پيش از تاريخ», آنهم به اختصار ياد  کرده­اند!

در تاريخ ۲۵۰۰ ساله نيز جايگاه و مقام اصلي به دولتهاي هخامنشي و ساساني قبل از اسلام داده شده و از حکومتهاي ۱۴۰۰ ساله بعد از حاکميت اسلام نيز, حکومت کوتاه مدت سامانيان, که فرمانروايي مناطق افغانستان و تاجيکستان امروزي را به عهده داشتند و هيچوقت بر مناطق مرکزي و اصلي ايران حکمراني نکردند ولي به زبان دري (فارسي دري) صحبت مي­کردند در اولويت قرار گرفتند!

تاريخ نويسان دوران پهلوي که با افکار ناسيوناليستي­ افراطي و با حمايت رضاخان شروع به تدوين تاريخ جديد ايران کردند, تاريخ ايران را تنها در موجوديت قوم پارس خلاصه کرده و وجود ملل و اقوام غيرفارس در ايران را به انحاء مختلف انکار مي­کردند!

آنها افراط گرايي در ناسيوناليسم را به باور ديني مردم هم سرايت داده به تحقير دين اسلام و حمايت از زرتشتيگري پرداختند که ديني به مراتب عقب مانده­تر از دين اسلام بود.

در کتابهاي تاريخ ايران که در مدارس و دانشگاهها تدريس مي­شود, امراي ساماني قرن چهارم هجري به علت دري زبان بودنشان, ايراني, ولي غزنويان, سلجوقيان و ديگر امپراتوران ترک که علاوه بر حاکميت مناطق تحت نفوذ سامانيان کليه مناطق ايران امروزي تا آسياي صغير را اداره مي­کردند و مراکز حکومتي آنها غزنه, شهر ري, اصفهان, همدان و ديگر شهرهاي امروزي ايران بوده بيگانگان ناميده مي­شوند!

 درحالي که اگر مشترکات زباني سامانيان با هموطنان فارس زبان امروزي دليل بر ايراني ناميدن سامانيان است, مشترکات زباني غزنويان, سلجوقيان, خوارزمشاهيان و ديگر امپراتوران ترک با ترکان امروزي ايران نيز به همان دليل, برهان محکمي است بر ايراني بودن اين امپراتوران.

لاکن اگر مناطق تحت حاکميت سامانيان را جزء اراضي ايران فرض مي­کنيم و همين عامل دليل بر ايراني بودن آنها در نظر گرفته مي­شود, سلاطين ترک به مراتب بيشتر از سامانيان بر اراضي ايران حاکميت داشتند, چنانچه سامانيان هرگز حاکميت بر مناطق جغرافيايي سياسي ايران امروزي نداشتند در حاليکه غزنويان علاوه بر حاکميت مناطق تحت نفوذ سامانيان , پاکستان و هندوستان امروزي, مناطق مرکزي ايران امروزي تا اصفهان و ري را هم اداره مي­کردند و سلجوقيان هم از غرب چين تا آسياي صغير و بيزانس را در حاکميت خود داشتند و مراکز حکومتي و پايتخت خود را هم شهر ري, اصفهان و همدان قرار داده بودند.   حال با در نظر گرفتن مؤلفه­هاي فوق, بايد پرسيد کداميک از حکومتهاي هزار ساله اخير ايران, از زمان سامانيان, غزنويان, سلجوقيان, خوارزمشاهيان تا پايان قاجاريه ايراني تر بوده­اند؟ !

علاوه بر اينها, آنچه که در کتابهاي تاريخ مدارس و دانشگاهها بيشتر به چشم دانش­آموز و دانشجو مي­خورد جملة «سبکتکين غلام ترکي بود در دربار ساماني» است! اما از منسوبيّت آدم بيسواد و تيمارگر اسب دورة قاجار که بعدها اولين شاه ديکتاتور خانواده پهلوي ايران شد به ملّت يا قوم «خاصّ» حرفي به ميان نمي­آيد!

همچنين در کتابهاي درسي دانش­آموزان و دانشجويان نه تنها به چگونگي رشد ادبيات فارسي که زائيده دوران هزار سالة اخير است و اين, پادشاهان ترک بودند که با داشتن تمام معايب فرضي, با دادن صله و انعام, به توسعه زبان فارسي دري مي­پرداختند, اشاره­اي نمي­شود, هر جا فرصتي پيش مي­آيد به تحقير اين سلاطين آنهم به خاطر ايراني (فارس !) نبودنشان مي­پردازند!

در نهايت, تاريخ نگاران هشتاد ساله اخير ايران, ترکان آذربايجان و ديگر ترکاني را که در مناطق استان تهران, مرکزي, اصفهان, خراسان, فارس, کرمان و ديگر مناطق ايران زندگي مي­کنند, نه ترکان اصيل, بلکه ترک شدگاني معرّفي مي­کنند که گويا اصليت فارسي يا تاتي داشته­اند و به اجبار سلاطين سلجوقي ترک زبان شده­اند! در حاليکه آنچه از حاکميت ترکان بر ايران در طول هزار سال اخير بر مي­آيد و بيشتر منشيان و مورخين دربار اين دوران هم از فارس زبانان بوده­اند, نشان ميدهد که امپراتوران ترک همواره از شعرا و نويسندگان زبان فارسي دري حمايت کرده و در توسعه اين زبان در مناطق مختلف ايران نقش موثر داشته­اند, در حاليکه در دوران سامانيان عموماً گويندگان اين زبان تنها در مناطق افغانستان و تاجيکستان امروزي متمرکز بوده­اند و به همين دليل, تا قرن هفتم هجري حتي يک بيت شعر و يا يک سطر نثر به زبان فارسي دري در استان فارس که مرکز اصلي فارسي زبانان است سروده و يا نوشته نشده است!

در دوران حاکميت ده قرن اخير ترکان بر ايران, در هيچيک از صفحات تاريخ که سلاطين ترک بخواهند زبان ترکي را بر ملل و اقوام تحت حاکميت خود تحميل کنند و يا حتي مثل زبان فارسي دري از زبان ترکي حمايت کنند اشاره­اي نشده است؛ از اين بابت است که اين امپراتوران را مي­توان حاميان پلوراليسم فرهنگي زمان خود دانست.

 لذا تحميلي ناميده شدن زبان ترکي مردم آذربايجان و ديگر ترکان ايران زائيده تفکر ناسيوناليسم افراطي دوران پهلوي است که متاسفانه هنوز هم طرفداراني دارد!

در اين کتاب سعي شده است در مورد زبان ترکي و ترکان, بخصوص ترکاني که درچارچوب کشور ايران و جمهوري آذربايجان زندگي مي­کنند و قبل از جنگ ايران و روس و معاهده گلستان و ترکمنچاي سرنوشت تاريخي مشترک داشته­اند و مناطق سکونت آنها در تاريخ طبري, بلعمي, نزهت­القلوب حمداله مستوفي و ديگر مورخين «آذربايجان» ناميده شده است؛ با استفاده از منابع تاريخي معتبر و بي­طرف, اطلاعات مستند و بي­غرض در اختيار مطالعه کنندگان قرار گيرد.

اميد است پنجره­اي باشد براي ديدن گوشه­اي از حقايق تحريف شده تاريخي در مورد ترکاني که هزاران سال است در اين آب و خاک زندگي مي­کنند.

 

برگرفته از کتاب ترکان از حسن راشدی

بابک

+ نوشته شده توسط بابک در شنبه یازدهم تیر 1390 و ساعت 14:35 |

کتاب دده قورقود که از شاهکارهای ادبی- فولکوریک جهانی است،از یک مقدمه و 12 داستان تشکیل شده است.داستانها به نثر و نظم نوشته شده است و در خلال آنها انواع مختلف آثار ادبی شفاهی مانند بایاتی،نغمه،ضرب المثل و حتی مرثیه دیده میشود.اثری حماسی است و هر کدام از داستانها درباره دلاوریها و ماجراهای دل انگیز یکی از قهرمانها ساخته شده است.معهذا هر 12 داستان با یکدیگر نیز ارتباط دارند.در این داستانها جسارت و مردانگی و قهرمانیها و عادات و معیشت و عقاید ترکان اغوز شرح داده شده و وطن خواهی و مهمان دوستی و محبت مادر و فرزند و حرمت زنان و خصلتهای انسانی ستوده شده است.داستانها از قسمتهای منثور و منظوم تشکیل شده و نثر داستانها ساده و به زبان مردم است.اشعار داستانها در حدود دو هزار بیت است و سی در صد کتاب را تشکیل میدهد.این اشعار را اوزانها (شعرای خلق که امروز به آنها عاشیق میگویند)سروده و همراه ساز آنها (قوپوز) با آهنگهای آذری خوانده میشود.دو قسمت نثر و شعر داستانها به دنبال یکدیگر میایند.این داستانها مانند آئینه ای تمام نما فرهنگ عامیانه یا فولکلور این اقوام را در طول تاریخ نشان میدهد.

مقدمه کتاب بعدا و به قلم گردآورنده داستانها نوشته شده و نثر آن با متن داستانها متفاوت است.نویسنده کتاب و تاریخ آن معلوم نیست.ظاهرا کتاب در نیمه دوم قرن  میلادی15 تدوین شده است،ولی تاریخ و وقایع داستانها قدیم تر است.خود اینجناب با در نظر گرفتن تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده ام که این داستانها در آذربایجان و شرق آناطولی و با الهام از وقایع تاریخی ساخته شده است.منتها ریشه آنها تا آسیای میانه میرسد.از نظر خصوصیات زبانی مربوط به زمانی است که هنوز ترکی آذربایجانی از ترکی آناطولی جدا نشده بود.یعنی،همانطور که در مقدمه کتاب ذکر شده به لهجه اغوز نوشته شده است(کتاب دده قورقود علی السان طایفه اغوزان)معهذا بیشتر ویژگیهای ترکی آذری در مرحله تشکیل را در خود حفظ کرده است.اسامی جاهائیکه بعنوان محل وقوع حوادث و داستانها آمده (گنجه،بزدعه،قلعه الینجه،گویجه گولی یا دریاچه گویجه،درشام و دربند) مربوط به آذربایجان است ولی از شهرهای شرقی آناطولی (طرابزون،بایبورد و ماردین) هم بنام شهرهای همسایه کافر یاد شده که میتواند درباره تاریخ وقوع حوادث نیز اطلاعات تقریبی بما بدهد.با این ترتیب این وقایع مربوط به زمانی است که هنوز این شهرها از طرف ترکان سلجوقی (اغوزها) فتح نشده  و سکنه شان بدین اسلام درنیامده بودند،یعنی قرن 12 میلادی و یاقبل از آن.به نظر پروفسور و.و.بارتولد مستشرق معروف روسی که عمری را در تحقیق دده قورقود گذرانیده و همچنین پروفسور م.ارگین استاد ادبیات ترکی دانشگاه استانبول ،حوادث اصلی داستانها در آذربایجان رخ داده است.

از این اثر دو نسخه خطی یکی در کتابخانه درسدن آلمان و دیگری در کتابخانه واتیکان موجود است.نسخه واتیکان بعدا پیداشده و ناقص است.هر دونسخه به حروف عربی نوشته شده است.کتاب دده قورقود به زبانهای مختلف ترجمه و چاپ شده است.در ترکیه و جمهوری آذربایجان هم عین کتاب و هم به حروف لاتین و سیریلیک به دفعات چاپ شده و مورد بررسی علمی دانشمندان اروپایی (دیتس و فیشر) و روسی (بارتولد) و ترکیه(اورخان شائق،محرم ارگین) و آذربایجان (حمید اراسلی،دمیرچی زاده،جمشیدوف)قرار گرفته است.

در ایران سهند(ب.قراچورلو)شاعر فقید آذربایجان داستانها را به شعر سروده و قسمت اول آن را علی رغم ممنوعیت رژیم پهلوی در دوجلد بنام سازیمین سوزو (سخن ساز من)چاپ کرده است.بعد از انقلاب کتاب دده قورقود با املاء امروزی از طرف م.ع.فرزانه چاپ شده و در مجله وارلیق نیز اینجناب دو مقاله درباره دده قورقود نوشته ام.(دکتر جواد هیئت، ادبیات شفاهی خلق اذربایجان،وارلیق،تابستان 1360)

ترجمه فارسی دده قورقود نیز از ترجمه های انگلیسی و امریکایی به نامهای بابا قورقود و حماسه دده قورقود چاپ شده است(بابا قورقود ،جفریل ویس،ترجمه فریبا عزب دفتری و محمد حریری اکبری،نشر ابن سینا،تبریز 1355) و (انار،حماسه دده قورقود ، ترجمه ابراهیم دارابی ،نشر نوپا،تهران،1355)

دده قورقود که این کتاب به نام اوست و در همه داستانها حاضر بوده و در اخر هر داستان وارد صحنه میشود و داستان را با سخنان نغز و پند آمیز خود به پایان میرساند یکی از اوزان ها و در عین حال ریش سفید و دانا  و مصلحت اندیش قبیله اغوز است.

دیتس ، دانشمند آلمانی ، ترجمه داستان تپه گوز (هیولای یک چشم)را به آلمانی منتشر ساخته و آن را با اودیسه هومر مقایسه کرده و نظر داده است که هومر در سرودن اودیسه از این داستان کهن که بعدها در بخشی از کتاب دده قورقود جای گرفته بهره جسته یا دست کم از مضمون آن باخبر بوده است.در داستانهای دده قورقود زنان منزلتی بالا و همطراز با مردان دارند.در این داستانها خانواده تک زوجی(مونوگام) است و یکی از راه و رسم انتخاب همسر هماورد بودن دختر و پسر در اسب سواری و تیر اندازی و شمشیر زنی  و کشتی  و جنگاوری است.

از نظر دستوری دده قورقود در حدود 90 درصد با زبان معاصر آذری مطابقت مینماید.در ضمایر و قیود و حروف ربط در طول هشتصد سال سیر تکاملی ،بعضی تغییرات پدید آمده است،بعضیها متروک و بعضیها هم هنوز عینا بکار میرود.مثلا "بن" به "من" ،"قانقو" به "هانگی"، قاچان به "هاچان"،"اول" و "شول" به "او"(اغلب این واژه ها تا اواخر قرن 18 نیز در آثار شعرا بکار میرفت.) "بیرله" به "ایله"، "کیبی" به "کیمی" و "آوه ت"تبدیل به بلی (عربی) شده است.

 

از نظر لغوی نیز کما بیش تفاوتهایی با زبان معاصر در آن دیده میشود.لغات خارجی هم بسیار کم دارد  مثلا در تمام کتاب 350 کلمه عربی و 136 کلمه فارسی هست که اغلب اصطلاحهای مذهبی و جنگی است.کلمات ترکی یا عینا در زبان امروزی بکار میرود ،یا تغییراتی در آنها رخ داده، و یا اینکه بکلی متروک شده اند.

در دده قورقود کلمات مترادف زیاد، و اغلب با هم بکار رفته است.در بعضی جاها کلمات مترادف هر دو ترکی ولی مربوط به لهجه های مختلف است.

مانند:"ائت،قیل_بکن" "دئه،سؤیله،آییت،دگیل_بگو" "اسن،ساغ_سالم" "قیزیل،آلتون_طلا"

 "گئتمک،وارماق_رفتن" "ییگیت،آلپ،جلاسون،آره ن،اؤوره ن_قهرمان" ،"یاقشی،یاخشی،ائیو،ییک_خوب" "توی،دوگون=عروسی" و نظایر اینها.

در برخی موارد یکی از کلمات مترادف ترکی و دیگری عربی یا فارسی است که با هم بکار رفته اند مانند:آغیر و عزیز،یازی و یابان،اوچماق و بهشت،ایاق و صراحی ،ساواش و جنگ ،تانری و الله

، و نظایر اینها.

این قبیل کلمات نشان میدهد که اولا زبان دده قورقود زبان خالص قبیله اغوز نیست بلکه امیخته ای از زبانهای قبایل اغوز و قبچاق و ترکان شرقی است،یعنی زبان ترکی آذری در مرحله تشکیل است و بکار بردن کلمات عربی و فارسی با کلمات مترادف ترکی نشانگر آن است که در این دوره کلمات عربی و فارسی تازه وارد زبان مردم شده و هنوز برای همه قابل فهم نبوده و لذا همراه با کلمات هم معنای ترکی بکار رفته است.این قبیل کلمات که بیشتر از راه نفوذ دولتی و مذهبی و عرفان و ادبیات وارد ترکی شده بعد از مدتها جای کلمات ترکی را گرفته و در دوره های بعدی مستقلا بکار رفته است.

از :دکتر جواد هیئت،سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی

بابک

 

 

+ نوشته شده توسط بابک در پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389 و ساعت 13:4 |
    اولین چاپخانه در سال 1227 توسط شاهزاده عباس میرزا در تبریز تاسیس شد و 12 سال بعد دومین چاپخانه در تهران تاسیس گردید.

*     برای اولین بار کتب خارجی در تبریز ترجمه گردید که از آن جمله عبارتند از: پطر کبیر،شارل دوازدهم،اسکندر کبیر،... .

*     اولین رمان ایران به نام((ستارگان فریب خورده- حکایت یوسف شاه سراج)) توسط میرزا فتحعلی آخوند زاده در تبریز به رشته تحریر در آمد.

*      اولین دایرهّ المعارف توسط محمد رضا زنوزی تبریزی نوشته شد.

*      اولین کتابخانه عمومی توسط میرزاحسن خان خازن لشگردر سال 1312 در تبریز تاسیس شد.

*     اولین سینمای ایران پس از پنج سال از اختراع جهانی آن(توسط برادرن لومیر) ، در تبریزبا نام سولّی(آفتاب) تاسیس گردید.

*      اولین نمایشنامه وتئاتر در تبریز به سال 1261 شکل گرفت.

*      اولین عکاسخانه توسط قاسم میرزا در تبریز راه اندازی شد.

*     اولین فوتبالیست شاغل در اروپا(بلژیک) به نام حسین صدقیانی از اهالی تبریز در سالهای 1309-1311 بهترین گل زن باشگاههای این کشور بود و در فینال جام باشگاههای بلژیک با به ثمر رساندن سه گل باعث قهرمانی تیم رویال شالروا اسپورتینگ کلوپ در مقابل تیم بروکسل گردید.

*      در زمینه پزشکی نخستین طبیب محصل فرهنگ نخستین کتابهای پزشکی - نخستین آبله کوبی -  نخستین دانشکده پرستاری  مامائی - نخستین دندانهای مصنوعی - اولین عمل قلب باز - پیوند قلب برروی سگها و نخستین عمل پیوند کلیه توسط دکتر جواد هیات در سال 1347 در تبریز به انجام رسید.

*     اولین هوانورد ایرانی به نام کلنل محمد تقی خان پسیان از اهالی تبریز بود.

*    اولین کارخانه اسلحه و مهمات در شهر تبریز بنا نهاده شد .

*      اولین کارخانه چینی سازی  در شهر تبریز ساخته شد.

*     اولین کارخانه تولید برق در این شهر و اولین خیابانی که در آن از چراغهای برقی استفاده شد خیابان چراغ گازی تبریز بود.

*    اولین ضرابخانه ماشینی و انتشار اسکناس از فعالیت های این شهر اولین ها بود.

*     اولین شهر ایران که صاحب تلفن شد تبریز بود .

*     اولین انجمن زنان در تبریز توسط صاحب سلطان خانم تشکیل گردید .

*      اولین بلدیه و نظمیه پلیس مردمی و شهرداری ایران متعلق به تبریز است.

*    اولین مهمانخانه توسط میرزا اسحق خان معززالدوله در تبریز پذیرای مهمان گردید .

*      اولین مدرسه کر و لال ها توسط جبارباغچه بان و اولین مدرسه نابینایان توسط یک میسیون آلمانی و اولین مدارس حرفه ای و بازرگانی توسط محمدعلی تربیت واولین کودکستان توسط ابوالقاسم فیوضات در تبریز بنا گذاشته شد.

منبع: تبریز شهر اولین ها

نویسنده:صمد سرداری نیا

بابک

+ نوشته شده توسط بابک در پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389 و ساعت 12:54 |

 

در تاريخ پرفراز و نشيب ما، زنانی نيز بوده اند که برای بهبود وضع اسف بار اجتماعی خود و همنوعانشان، مبارزه کرده اند. آنان به فراست دريافته بودند که رهايی زنان از ستم چند لايه زمانه، تنها از خودشان ساخته است. اغلب اين زنان را زنان طبقه اشراف و ممتاز تشکيل مي دادند ولی زينب پاشا از معدود زنان انگشت شماری است که طبقه پايين اجتماعی، عليه نظام ستمگر زمانه خود سر به عصيان برداشت.  لکن پيکار او مانند ديگر پيکارگران زن ايرانی، ناشناخته باقی مانده بود و جسته و گريخته از آن زير عناوين «کيد زنان»، «مکر زنان» در تاريخ مذکر نام برده می شدزينب پيشتاز بيداری زن قرنها ستمديده ايرانی است. وی تقريباَ 110 سال پيش مهر سکوت تاريخ را از لب برمی دارد، زنجير سنن و قوانين فئودالی را می گسلد و برای نخستين بار د ر تاريخ  با چهل  نفر از زنان قهرمان تبريز عليه  ستم،  ستم  پيشگان داخلی  و استعمار گران  خارجی  و  به  موازات آن عليه نابرابریهای جنسی به جنگ مسلحانه دست می زنند.

زينب معروف به « بی بی پاشا»، « زينب باجی»، « ده باشی زينب»، «زينب پاشا» در يکی از محلات قديم تبريز- عمو زين الدين،در حدود سال 14هجري  در يک خانواده روستائی به دنيا آمده است. پدرش شيخ سليمان، دهقان بی چيزی بوده که مانند ديگر روستائيان بسختی روزگار می گذرانيده. از زندگی زينب پيش از واقعه رژی، بيش از اين اطلاعاتی در دست نيست. همانطور که از زندگی افسانه آميز ديگر عياران بنام اين عصر، حلاج اوغلی، حاج اللهيار، چيز زيادی نمی دانيم. آنچه که مسلم است زينب در رنج و محنت بزرگ شده و سالها به علل شوربختی خود و مردم زجر کشيده اش فکر کرده و از تجارب غنی قرنها مبارزه مردمش، ساده و بیواسطه، مانند بابک،  کوراوغلی، قاچاق نبی و ... درس آموخته است.

گفتيم که شهرت زينب از زمانی آغاز مي شود که ناصرالدين شاه امتياز خريد و فروش توتون و تنباکو را در سراسر ايران به يک شرکت انگليسی واگذار می کند. « انگليسيان به ايران آمده، مانند دولتی که ايران را فتح کرده باشند به تمام بلاد ماُمور می فرستند. امتياز رژی کاسه صبر مردم را لبريز می کند. تبريز نخستين شهری است که عکس العمل تندی نشلن مي دهد و پرچم مخالفت را بلند مي کند. بازار اين شهر به علامت اعتراض بسته می شود و متجاوز از بيست هزار نفر مسلح می شوند.» و به شاه تلگراف می کنند که به هيچ  وجه زير بار اين قرارداد نخواهند رفت. پس از چند روزی که از بسته شدن بازار می گذرد، ماُموران دولتی بزور ارعاب و تهديد و وعده و وعيد بازاريان را مجبور به باز کردن بازار می کنند لکن چند ساعتی از باز شدن بازار نگذشته بود که « دسته ای از زنان مسلح با چادر نمازی که گوشه های آن را به کمر بسته بودند، در بازار ظاهر می شوند و دست به اسلحه می برند و بازار را مجبوراَ می بندند.» و سپس بسرعت در کوچه پس کوچه ها از نظرها پنهان می شوند. رهبری اين زنان را زينب به عهده داشت. ماُمورين دولتی بارها سعی در باز کردن بازار می کنند ولی گروه زينب هربار با اسلحه گرم و سنگ و چماق به بازار می ريزند و رشته های دولتيان را پنبه می کنند.

ميرزا فرخ يکی از شعرای معاصر زينب که خود شاهد مبارزات زينب و ياران او بوده، در اين باره شعری دارد که آن روزها ورد زبان مردم تبريز بوده است:

 

حکم ايله دی زينب پاشا

جمله اناث و فراشا

سيز بازاری باسون داشا

دگنگی ياغليون گليم

پاتاوامی ياغليوم گليم

 

سرانجام در اثر مخالفت شديد مردم، ناصرالدين شاه، با سرشکستگی تمام حرف خود را پس می گيرد و قرارداد رژی باطل اعلام ميگردد، لکن مبارزه زنان تبريز و زينب پاشا کماکان بدون وقفه ادامه می يابد. زينب هر از گاهی به همراه ديگر زنان رزمجو در کوچه و بازار و محل ازدحام مردم ناگهان ظاهر می شود و مردان را به مبارزه و کندن ريشه ظلم تشجيع و تشويق می کند: «اگر شما مردان جراُت نداريد، جزای ستم پيشگان را کف دستشان بگذاريد، اگر می ترسيد که دست دزدان وغارتگران را ا مال و ناموس و وطن خود کوتاه کنيد، چادر ما زنان را سرتان کنيد و در کنج خانه بنشينيد و دم از مردی و مردانگی نزنيد، ما جای شما با ستمکاران می جنگيم.»  سپس زينب روسری خود را به جانب مردان پرتاب کرد و در ميان بهت و حيرت حاضران از ديده ها ناپديد می شد.

در روزگار زينب يکی از رسوم رايج اين بود که فئودالها و اشراف، ارزاق عمومی بويژه غلات را احتکار می کردند. يعنی فصل خرمن غلات را به قيمت نازلی از روستائيان می خريدند و در انبارها جمع می کردند و به هنگام زمستان که ذخيره آرد مردم تمام می شد، به بهای گران عرضه می داشتند. از اين رو « يکی از گرفتاريهای زمان خودکامگی انبارداری بوده که در آذربايجان رواج بسيار يافته بود و بيشتر ديه داران، ملايان، اعيان ها و بازرگانان ذه آن می پرداختند و دولت که می بايست جلو گيرد، نمی گرفت. زيرا خود محمدعلی ميرزا ديه داشت و او نيز از گرانی غله بهره مند می گرديد، درنتيجه نان هميشه کمياب و جلوی نانوائی ها پراز انبوه زن و مرد بود که فرياد و هياهوی آنان از دور شنيده می شد.»

در اين روزهای سياه قحطی و گرسنگی، درحاليکه مردم بی چيز برای خريدن چند قرص نان از پگاه تا شامگاه در جلوی نانوائی ها صف می بستند و گريه کودکان گرسنه گوش فلک را کر می کرد، محتکران هزاران خروار غله را در انبارها پنهان کرده بودند. چنانکه يکی از آنها،« مجتهد اول تبريز، قريب 70 هزار خروار گندم در انبار داشت.»

کمبود نان در تبريز بارها آشوب برپا می کند. دراين شورشها زنان تبريز قهرمان خيز به رهبری زينب نقش فعالی را بازی می کنند. در يکی از اين آشوبها « درحدود سه هزار زن چوب بدست در بازارها براه افتادند و کسبه را به بستن دکان و پيوستن به راهپيمايان مجبور کردند. حکومت قشون مراغه را خبر داد. دستور تيراندازی داده شد. در دم پنج زن و يک سيد کشته شدند. در اينجا روحانيت معترض هم عليه مجتهد بزرگ به زنان پيوست و در کنسولگری روس تحصن کردند و سه بار از فرار ملائی که ميخواست صحنه را ترک کند، ممانعت کردند و با او به خشونت تمام رفتار نمودند. فردای همانروز تظاهرات را از سرگرفتند، اين بار نيز سه زن کشته و تعدادی زخمی شدند، شعار زنان تبديل به شعار سياسی و عليه سلطنت قاجار شد.»

محتکران و گرانفروشان تبريز ضرب شصت زيادی از زينب ديده اند. هنوز هم که هنوز است کهنسالان تبريزی هم زنی را که ابراز رشادتی کند در تعريفش ميگويند: « زنی است مثل زينب پاشا». و هر وقت با محتکر آزمندی مواجه شوند و از عهده اش برنيايند با حسرت ميگويند: « فقط زينب پاشا از پس شما نامردان برمی آيد.»  زينب در روزهای قحطی و کرسنگی، انبار غله محتکران را شناسائی ميکرد و در فرصت مناسبی همراه ديگر زنان تبريز به آنجا حمله می برد و آنچه را که احتکار و پنهان شده بود، بين بی چيزان تقسيم می کرد. در اين مورد از معروفترين عمليات زينب گشودن در انبار قائم مقام والی آذربايجان است. قائم مقام و اطرافيانش از محتکران بزرگ و معروف تبريز بودند. ناگفته پيداست جائيکه والی دست به احتکار بزند، ديگران تا می توانند خون مردم را در شيشه می کنند و دمار از روزگار آنها درمی آورند.

به هرحال بارها خانه قائم مقام در اعتراض عليه گرانی و احتکار بوسيله زنان سنگسار ميشود. در يکی از اين شورش ها، قائم مقام دستور می دهد به سوی مردم تيراندازی کنند. دسته زنان مسلح به رهبری زينب به دفاع از مردم برمی خيزند. در اين درگيری « به روايتی سی نفر کشته می شوند... قائم مقام از ترس، پناه به عمارت وليعهد می برد.» خانه و انبار قائم مقام بوسيله مردم گرسنه و بی چيز شهر غارت می شود. اعتماد السلطنه در خاطرات روز چهارشنبه 14 ربيع الاول 1313 درباره حوادث تبريز چنين می نويسد:

«... فتنه تبريز خيلی غليظ شده است. خانه قائم مقام را مردم غارت کردند. وکيل الملک و دبيرالسلطنه را بيرون کرده اند. مردم بد واَ خيال غارت خانه قائم مقام را نداشته اند. از کوچه او عبور می کرده اند که به سيد حمزه يا قد مگاه صاحب الزمان به بست روند. قائم مقام که 30-20 نفر الواط اسکوئی را برای حفظ خانه خود مسلح کرده بود، همين که صدای اين جمعيت را شنيد که از کوچه خانه او می گذرند، خودش اول از در ديگر فرار کرد و به الواط اسکوئی حکم شليک داد. سی نفر مقتول، شصت نفر مجروح شدند.»  ماجرای گشوده شدن در انبار غله والی آذربايجان و عصيان شجاعانه زنان تبريز را به رهبری زينب، ميرزا فرخ با زبان شعر چنين توصيف می کند:

قالدی تبريزده چون تخت حکومت خالی

گتيريب ايله ديلر قائم مقامی والی

اؤزو وئرميردی کونول ولی اقبالی

حکمران اولدو عجب مملکت ايرانه

تبريزده حاکم اولاندا بو، اولوب شهر شلوق

اولماميشدی بو نئچه وقتده بو نوع باهالوق

گؤرديلر يوخدو به غيرت کيشيلرده کيشی ليک

غيرت اَل وئردی اناثه کی چيخا ميدانه

گؤرديلر يوخدو علاجی دايانوب بنده پيچاق

اؤز يانين دا دئديلر بيز نه قدر صبر اليياق؟

ايل گونی آخشاماجاق بش شاهی پانبيق آييراخ

اونو بيز شمعه وئره ک يا کوموره يا نانه؟

« ده باشی زينب» ائدوبدور خبر هر بيوه زنه

هاموسی آلت حرب ايله سراسر بزنه

دئدی: سيز شورش ائدون تا سوخولاق « دلله زنه»

« راستا بازاری» گورون باغلايارام من يا نه؟

زينب حکم ائتدی « دگنک لری» تا ياغلاديلار

خوف ائدوبدور بازار اهلی باشاباش باغلاديلا

گؤرديلر بو ايشی گه گولدولر که آغلاديلار

داد ورا بيلمدی قاچدی هره سی بير يانا

راستا بازاری اودوم باغلادی چون اهل اناث

« قاری کورپوسی» نون اوستی بله باسا باس

بو صدانی ائشيدوب قائم مقام اولدو هراس

قورخدو ايجما ايله خلق، ائوی تالانه

حکم ائديب بير نئچه الواطه کی چيخسينلا  داما

هر بير «آينالی» اللره گؤتوردو آداما

گولله بازليق ايشه دوشدو چوخو گيردی حاماما

چوخونا گولله دييب اولدی بولاشدی قانه

بو ايشی وئردی بيری حضرت والايه خبر

نئجه راحت اوتوروبسان خبرون يوخدو مگر؟

قائم مقامين ائوينی خلق ائليوب زير و زبر

گولله دن باک ائله مز خلق کليبدور جانه

بويوروب حضرت والا کی دئيون خلقه تمام

بو گونو صبر ائله سينلر هامی اولسون آرام

کی صاباحدان چکه رم من بو ايشه بير انجام

ساللام هر نرخی يقيناً من اوزوم ميزانه

وئرمه دی « ده باشی زينب» بو سؤزه اصلاً گوش

دئدی جمعيته تا تازه دن ائتسينلر خروش

ايچميشم آند کی قويمام قالاساخ بير گودوش

کيشی يوخ بيز دئدی چيخماز سؤزوموز يالانه

--------------------------------------

بو حقير ائوده او گؤن قورخودان آواره قالوب

تازه دن توپ و تفنگين سسی ناگه اوجالوب

رنگی تغيير تاپوب حالتی يکسر دولانوب

آز قالوب قورخودان اول وقته اولا ديوانه

در يکی از اشعاری که مردم درباره زينب و قهرمانی های وی سروده است، 7 نفر از ياران وی معرفی شده اند. هر يک از اين زنان فرماندهی عده ديگری از زنان مبارز تبريز را بر عهده داشتند و به فرمان زينب مستقلاً  دست به عمليات می زدند. چنانکه در زير خواهد آمد، در اين اشعار زينب رهبری است آگاه به ستم زمانه. در فکر سير کردن شکم خيل گرسنگی است. حاکمان را نوکر مردم می داند. دشمن سرسخت محتکران است. به يارانش توصيه می کند در ريختن خون زالو صفتانی که خون مردم را در شيشه کرده اند، کوچکترين ترديدی به خود راه ندهند. اشعار به اين شرح است:

« زينب پاشا اَلده زوپا اوز قويدی بازار اوستونه

گويا کی دشمن اوز قويوب اردوی تاتار اوستونه

چادر شين باغلوب بئله هم چيرماييب قوللارينی

ياشماقيله توتموش يوزين، هم  ساللانان پوللارينی

تنظيم ائديب ئوز نقشه سين، هم گئتد يگی يوللارينی

فرمان وئريب يولدلش لارين اويناتدی اغيار اوستونه

زينب پاشا اَلده زوپا اوز قويدی بازار اوستونه

گلدی«عمو زين العابدين» مسجد قاباقيندا دوروب

يئدی نفر يولداش لارين جمع ايليوب حلقه ووروب

« فاطمانساء»، « سلطان بگيم» و« ماه شرف» باش اند يريب

« جانی بگيم» گلمک همان اگلشدی ديوار اوستونه

زينب پاشا اَلده زوپا اوز قويدی بازار اوستونه

« خيرالنسا» يه سويله دی زينب پاشا، گل دوش يولا

ای « ماه بگيم»، هر کس کله دورقو گيلن ساغدان سولا

بازاری باغلاتماق گره ک تا آجليغا چاره اولا

آنباردارين باش ياريب همده چکک دار اوستونه

زينب پاشا اَلده زوپا اوز قويدی بازار اوستونه

آی « شاه بگيم»، سن ده يری دون «راستا بازاره» طرف

سنده « صفی بازارينی» باغلاتگيلن قيز « ماه شرف»

فراش گله، سرباز گله يار باشينی ايله تلف

هرکيم گله وور ييخ غداری غدار اوستونه

زينب پاشا اَلده زوپا اوز قويدی بازار اوستونه

بو ملتين هر حقينی اولديقجا قانديرماق گره ک

انباردارين تکليفی نی چوخ ياخشی آنديرماق گره ک

آخردا هيچ زاد اولماسا لاپ اوددا يانديرماق گره ک

آذوقه نی ييغميش قويان ديناری دينار اوستونه

زينب پاشا اَلده زوپا اوز قويدو بازار اوستونه

ملت گره ک هر حالده راحت اولوب، مسعود اولا

نوکردی حاکم ملته خلق ايچره بو مشهود اولا

هرکيم سورور ملت قانين يکسر گره ک نابود اولا

وورماق گره ک، ييخماق گره ک بی عاری بی عار اوستونه

زينب پاشا اَلده زوپا اوز قويدی بازار اوستونه

آخر جوانلار بير گورون بو شيردل آروادلاری

سيزده ائدين غيرت، ييخين بير بو ائوی بربادلاری

ظالملر ايچميش قانلارين گلمير دخی فريادلاری

سنده اويان بيرجه آتيل اشرار خونخوار اوستونه

زينب پاشا اَلده زوپا اوز قويدی بازار اوستونه»

ديگر از عمليات معروف زينب حمله به خانه و انبار نظام العلما يکی ديگر از مقتدران و محتکران آزمند تبريز است. نظام العلما از شاه اجازه داشت که غله خود را هر وقت دلش خواست بفروشد. زينب پس از شناسايی محل انبار، نقشه حمله را از پيش آماده می کند. در روز مقرر، در ساعت معينی در حاليکه روسری خود را از سر باز کرده بود، در پيشاپيش بيوه زنان و خيل گرسنگان شهر بسوی خانه نظام العلما راه میافتد و آنجا را به محاصره درمی آورد. « نظام العلما و کسانش که از پيش خبردار شده بودند و چند نفر تفنگچی آماده کرده بودند، دستور به شليک دادند.» زينب و ياران مسلح او نيز به حمايت از مردم دست به اسلحه بردند. جنگ سختی درگير شد. چندين نفر کشته و زخمی شدند. سرانجام انبار انباشته از گندم نظام العلما به تصرف زينب درآمد و بين گرسنگان تقسيم شده(مرداد 1277 = ربيع الثانی 1316).

طاهرزاده بهزاد که خود اين حادثه را به چشم ديده است، می نويسد: « آن زمان من شاگرد مدرسه بودم. شنيدم خانه نظام العلما را آتش زده اند. از دائی ام خواهش کردم که مرا به محل حادثه ببرد و آنجا را نشانم دهد. خانه نظام العلما در کنار ميدان چائی واقع شده بود. يکی از نوکران نظام العلما که در پشت بام سنگر گرفته بود، در حال مدافعه تير خورده و کشته شده بود. خون او روی ديوار خانه مشاهده می شد و از در و پيکر خانه ويران شده نيز هنوز بوی آتش سوزی به مشام می رسيد.»  کاساکوفسکی نيز در يادداشت های خود به اين درگيری اشاره کرده، می نويسد: « محرکان اصلی حمله به خانه نظام العلما 3 نفر از زنان اشراف(!) تبريز بوده اند.»

پرواضح است که برخلاف نظر کاساکوفسکی اين حمله از سوی زنان بی چيز تبريز به عمل آمده بود که رهبری آنها را چنانکه اشاره رفت، زينب به عهده داشت و نه از طرف زنان اشراف. به هر حال زينب انفجار عقده دردناک و به تنگ آمده زن ايرانی است  که برای اولين بار سنت زمانه را ناديده گرفت و برای گرفتن داد خود و مردم اش دست به اسلحه برد.  زينب فارغ از هرگونه قيد و بندی موذی فئودالی مانند عياران مرد به قهوه خانه ها رفت و آمد میکرد و بی مهابا در جمع مردان می نشست و قليان می کشيد.  چنين برمی آيد که وی زنان را تشويق می کرد که عليه نابرابری های اجتماعی و ستم چند لايه ای که بر زن وارد می شد، به پيکار برخيزند. زينب در آخر عمر همراه کاروانی عازم زيارت کربلا می شود. « در خانقين عساکر عثمانی نه برای تفتيش زوار آمده بودند، سختگيری را درباره آنها از حد  می گذرانند. زينب باجی از اين رفتار آزرده می شود و دست به عصيان می زند و ديگران را هم به دنبال خود می کشاند و به عساکر حمله می کند. آنان ناگزير به فرار می شوند و اين خانم با قافله به کربلا می رود.»  پس از اين رويداد، ديگر از زندگی اين زن رزمجو خبری در دست نيست.

منبع :

رضازاده عموزین الدینی ،مجید ، زینب پاشا

بابك

 

 

+ نوشته شده توسط بابک در سه شنبه هشتم تیر 1389 و ساعت 15:35 |
 

تبريز مرکز استان آذربايجان شرقي است . در 46 درجه و 25 دقيقه طول شرقي و38 درجه و دو دقيقه عرض شمالي از نصف النهار گرينويچ واقع شده است ، ارتفاع آن از سطح دريا 1340 متر مي باشد . با وسعتي حدود 11800 کيلومتر در قلمرو مياني خطه آذربايجان و در قسمت شرقي شمال درياچه اروميه و619 کيلومتري غرب تهران قرار دارد و در 150 کيلومتري جنوب جلفا ، مرز ايران وجمهوري آذربايجان قرار گرفته است . جمعيت تبريز بيش از يک ونيم ميليون نفر مي باشد.تبريز از سمت جنوب به رشته کوه منفرد هميشه پر برف سهند واز شمال شرقي به کوه سرخ فام عون علي (عينالي) محدود مي شود.رودخانه آجي چاي (تلخه رود) از قسمت شمال وشمال غرب تبريز مي گذرد وبعد از طي مسافتي قابل توجه در دشت تبريز به درياچه اروميه مي ريزد ومهرانرود از ميانه تبريز مي گذرد که اکثراَ در فصول مختلف سال بي آب است.

تبريز زماني داراي باغات ومزارع فرح انگيز وپرآوازه ای بود به هم و مزارع از ميان رفته يا در حکم ازميان رفتن است وگستره شهر پيرامون خود را به مناطق مسکوني، تجاري، اداري وصنعتي وخدماتي مبدل ساخته است .

شرح تبريزازگذشته هاي دورتابه امروزهرگزدرقاموس سطرهاونوشته ها نگنجيده است

پيشينه تبريز همواره در هاله اي از ابهام مستور بوده و امروزش نيز حکايتگر غريب است. تاريخ تبريز در پيش از ظهور اسلام اسير ظن ها و گمان ها وگاهي اغراض هاست وبعد از ظهور اسلام سيماي پر شکوهش نظر جهانيان را معطوف مي سازد و در گستره وسيع حکومت اسلامي به « قبۀ الاسلام » مشهور مي شود .

سپس در شاهراه ابريشم ، شرق را با غرب پيوند مي دهد ورونق اقتصادش به بنيان بازارها و کاروانسراهايي مي انجامد که  عظيم ترين مکان مسقف پهنه گيتي مي گردد وازاین رو ـ رشک انگيز ـ داراي شکوه مندترين ابنيه اعصار و مترقي ترين دانشگاه آنزمان ها ـ ربع رشيدي ـ مي شود .بنياد شهر تبريز و وجه تسميه نامش افسانه ای را مي ماند ، گاهي بوي اغراض مي دهد وبرخي موارد نيز از ظن ها وگمان ها نشأت مي گيرد .

زنده يادعبدالعلي کارنگ درآثارباستاني آذربايجان (آثاروابنيه تاريخي شهرستان تبريز ) در باب وجه تسميه تبريز مي نويسد: کلمه تبريز را جغرافي نويسان عرب چون سمعاني و ياقوت حموي به« کسر تاء » وجغرافي نويسان ايراني و ترک چون حمد الله مستوفي و کاتب چلبي به « فتح تاء » و مورخان رومي و ارمني و روسي چون فاوست ، آسوليک ، وارطان و خانيکف به « فتح تاء » قلب « باء »

به « واو» يعني به صورت « تورز Tavrez » و« تورژ Tavdrz  » ، «تورشavres  T» دَورژDavrez  » ذکر کرده اند.

درباره بنا و وجه تسميه شهر تبريز حمدالله مستوفي و ياقوت حموي مي نويسند: بناي تبريز از زيبده زن  هارون الرشيد است. وي به بيماري تب نوبه مبتلا بوده ، روزي چند در آن حوالي اقامت کرده ، در اثر هواي لطيف و دل انگيز آنجا بيماري زيبده زايل شده، فرموده شهري در آن محل بنا کنند و نام آن را« تب ريز » بگذراند.

اوليا چلبي کلمه « تبريزرا به معني ستمه دوکوچو » ( ريزنده تف و تاب ) و اين نام را با آتشفشاني ديرين کوه سهند مربوط دانسته است.

زنده ياد کارنگ در ادامه مي افزايد: مورخان ارمني هم اسم تبريز را « تورژ يا دورژ » محرّف عبارت « دَ ، ي ، ورژ » و به معني انتقال گاه دانسته و نوشته اند: باني تبريز خسرو ارشاکي ( 233 – 217 م ) حکمران ارمنستان است که آن شهر را به ياد گرفتن انتقام  « ارتبانوس » يا « اردوان » آخرين پادشاه پارتي ارز اردشير بابکان بنياد نهاده و نام آن را  ( Da – I – vrez )  گذاشته است.

مؤلف آثار باستاني آذربايجان با افسانه شمردن موارد ذکر شده مي نويسد: قديمي ترين ذکر نام تبريز را در کتيبه سارگن دوم پادشاه آشور خواهيم يافت، شرقشناس شهير فقيد ولاديمير مينورسکي مي نويسد: « سارگن دوم در سال 714 قبل از ميلاد به قصد تصرف ممالک اورارتو سفري به شمال غربي ايران کرد. از ناحيه سليمانيه کنوني ( واقع در کردستان عراق ) داخل کردستان مکري شد. از پارسوا  Parsua  ( پسوه کنوني ) و ساحل جنوبي درياچه اروميه گذشت. از سوي شرقي درياچه به راه خود ادامه داد و پس از پشت سر گذاشتن « اوشکايا » ( اسکوي کنوني ) قلعه « تارومي » يا  « تاروني » و « ترماکيس »     را گشود . بعيد نيست يکي از اين دو کلمه نام قديمي تبريز کنوني باشد.

چنانچه در ابتدا اشاره شد پيشينه تبريز همواره در هاله اي از ابهام مستور بوده است و بنياد و وجه تسميه نامش گاهي افسانه ای، گاهي مغرضانه و گاهي نشأت گرفته از ظن ها وگمان ها مي گردد. اين که تبريز قبل از اسلام مکاني آباد و يا غير آباد بوده است هنوز سند محکمه پسندي در ميان نيست حتي در اوايل ظهور اسلام نيز در حمله اعراب به آذربايجان نامي از تبريز ديده نمي شود.تنها اشاره دقيق و مستند مربوط به زمان سلسله رواديان است که در زمان خلافت متوکل عباسي، رواد ازدي از اهالي يمن در آذربايجان به حکمراني پرداخت و در زمان او و فرزندانش تبريز رو به آبادي نهاد و دور شهر را بارو کشيدند. از آن زمان به بعد تبريز با سپري ساختن وقايع تلخ و شيرين آوازه اي جهاني يافت. اوصافي که در طول  تاريخ از تبريز شده است به اجمال چنين است:

در قرن چهارم هجري ياقوت حموي تبريز را مشهورترين شهر آذربايجان مي خواند. ابوحوقل در 367 و ابن مسکويه در 421 و ناصر خسرو در 438 تبريز را بزرگترين و آبادترين شهر آذربايجان مي خوانند.

در سال 618 لشکر مغول به پشت دروازه هاي تبريز مي رسند، اما تدابير شايان تقدير بزرگان شهر تبريز را از حمله مغولان مصون نگه مي دارد و مردم تبريز با بذل مال شهر را از کشتار و ويراني رها مي سازند. البته اين اتفاق سه بار تکرار مي شود و در هر سه بار مردم متمول تبريز همان تدبير را به کار مي بندند تا اين که در سال 638هجري قمري مغول ها به سراسر آذربايجان مسلط مي شوند و تبريز را پايتخت خود قرار مي دهند که در زمان غازان خان تبريز شکوه ويژه اي مي يابد. شنب غازان با ابهت تاريخي اش چشم ها را خيره مي سازد. خواجه رشيد الدين فضل الله وزير انديشمند ايلخانيان ربع رشيدي را بنياد مي نهد که در زمان خود عظيم ترين مرکز علمي – فرهنگي به شمار مي رود و از آن همه مجد و عظمت اينک ويرانه هايي از برج هاي ربع رشيدي در ميان محله ا ي باقي مانده است.

اين شهر در طول تاريخ دوره هاي طلايي متعددي را سپري ساخته است. دوران پايتختي ، دوران وليعهد نشيني ، دوران شکوفايي تجاري، اقتصادي، هنري و .... زماني مکتب تبريز در عرصه هنر تحول شگرفي را موجب مي گردد که امروزه آثار کم نظير آن دوره  زينت بخش موزه هاي جهان است. مردان و زنان نامداري از اين شهر برخاسته اند، کعبه ملي روم، ميعادگاه عرفا، شعرا انديشمندان و بزرگان بوده است. به همين خاطر تبريز يگانه شهري است که صاحب  مقبره الشعرا است. مقبره اي که خاقاني ها، همام ها، قطران ها و ..... سرانجام واپسين مقتدر آسمان شعر و ادب شهريار شيرين سخن در آن مکان مقدس آرميده است. اگر چه از بلايي زميني و آسماني در امان نمانده است، زلزله ها، سيل ها ، بيماري هاي واگير ، جنگ ها و .. تبريز را آشفته ، اما باز اين شهر هميشه سرفراز به قول آقا يحيي ذکاء ، هر بار از زير ويرانه ها و خاکسترهاي شهر پيشين همچون سمندري، زنده تر و سرفرازانه تر قد برافراشته ، زندگي از سر گرفته و هيچگاه زبون پيشامدها و بازي هاي روزگار نگرديده است. مير علي تبريزي واصع خط نستعليق، پير سيد احمد تبريزي استاد کمال الدين بهزاد و .... از جمله هنرمنداني بودند که تحولي در عرصه دنيي هنر آن روزگاد پديد آوردند. در زمان صفويه اين اقتدار هنري در تبريز به اوج خود رسيد اما جنگ صفويان با دولت عثماني آنچه را که يافته شده بود  پنبه ساخت و  از تبريز و از آن هم مجد و عظمتش جز کشتزارهايي سوخته و کوشک هايي ويران چيزي بر جي نماند و پايتخت به اصفهان منتقل شد و هر چه استاد و هنرمند و انديشمند بود به اصفهان کوچيد  و بناهي عظيم اصفهان که امروز مايه مباهات کشورمان است به دست کوچندگان تبريز و هنرمندان اين خطه بنياد شد و پادشاهان صفوي که پادشاهاني فرهنگ دوست و هنر پرور بودند اصفهان را نگين ايران ساختند و هماي سعادت از فراز آذربايجان بويژه ، تبريز پر کشيد و بر سر اصفهان سايه افکند.

تبريز گذشته از آنچه ذکرش رفت، در امور بنيادي نيز همواره پيشگام بوده است و شاهد اين مدعا قيام ها وتحول هاي فرهنگي ، هنري و صنعتي است که شاهد آن بوده ايم و هستيم. نقش بنيادي تبريز در نهضت تنباکو به استناد مدارک وجود حقانيت مبداء نهضت تنباکو از تبريز را به اثبات مي رساند که در پي آن ميرزاي شيرازي فتوي معروف خود را صادر مي کند وشرح واقعه به قلم پژوهشگر ارجمند آقا صمد سرداري نيا تحت عنوان « تبريز در نهضت تنباکو» به انجام رسيده است. قيام عظيم مشروطيت و نقش تبريز در اعطي مشروطه به مردم آن زمان امر مبرهني است که حکايتگر دليري مردان پولادين اراده ای چون زنده يادان ستارخان سردار ملي، باقرخان سالار ملي ثقة الاسلام،شيخ محمدخياباني، علي مسيو، حسين خان باغبان و ... است.

بعد از قيام مشروطه و وقايع مختلف، تبريز پس از سپري ساختن سال هاي بحراني   20 الي 25 سال 1332 در نهضت ملي ساختن نفت يکي از ارکان حرکت هاي آن زمان در سراسر کشور به شمار مي رفت و گواه اين ادعا، صفحه هاي حاکي شور و حال انقلابي مطبوعات تبريز در آن سال هاست و ملاقات هاي شادروان سيد اسماعيل پيمان با آيت ا... کاشاني و دکتر مصدق مي باشد.آنچه رفت مختصري بود از تبريز و وقايع تاريخي فرهنگي آن. .

بازار تبريز يکي از شاهکارهاي جالب معماري ايراني است . طاق ها و گنبدها مقرنس بي نظير يا کم نظيري دارد

از جهانگردان بنامي که بازار را در اعصار و قرون مختلف ديده و توصيف نموده اند مي توان مقدسي در قرن چهارم ، ياقوت حموي قرن هفتم ، مارکوپولو قرن هفتم ، ابن بطوطه قرن هشتم ، حمدالله مستوفي قرن هشتم را نام برد که هر به فراخور حال از بازار و وفور کالا واین که درآمد بيشتر مردم از طريق داد و ستد به دست مي آيد سخن رانده اند ولي مفصل ترين آنها را شاردن داشته است . او بازار را داراي 15000 باب مغازه و تبريز را داراي بزرگترين بازار آسيا به حساب مي آورد .

بابک

 

 

+ نوشته شده توسط بابک در سه شنبه بیست و پنجم خرداد 1389 و ساعت 18:21 |

جلیل محمدقلی زاده, روشنفکری که صد سال از زمان خودش جلوتر بود
توضیح بی‌ تی‌ ان- این نوشته و تحقیق بدون هر گونه دخل و تصرفی از ماهنامه "آفتاب آذربایجان" و برای اطلاع خوانندگان محترم منتشر میشود
حسین قلی بنا، پدربزرگ جلیل، در اوایل قرن نوزدهم میلادی برای پیداکردن کار از خوی به نخجوان رفته و در آنجا با دختری از همشهریانش ازدواج می کند. حاصل این وصلت پسری به نام محمد قلی بود که پدر جلیل می باشد

 میرزا جلیل نیز ۲۱ بهمن ۱۲۴۴ -دهم فوریه ۱۸۶۶- در دهی به نام نهرم دیده به جهان می گشاید. مادرش سارا خانم دختر مشهدی بابا و دایی‌اش شاعر معارف پرور علی بابایف بود. جلیل خواندن و نوشتن زبانهای تورکی ، فارسی و روسی را در مدارس شهر نخجوان فراگفت و در سال ۱۸۸۰ وارد مرکز تربیت معلم شهر گوری گرجستان گردید و پس از فراغت از تحصیل ۱۶ سال در مدارس نخجوان و ایروان به تدریس پرداخت. وی در سالهایی که با سمت آموزگاری انجام وظیفه می کرد داستان‌های جالبی از زندگی مردم آذربایجان به رشته تحریر درآورد ایشان اغلب در کارهای عام المنفعه هم پیشقدم بودند، به تأسیس مدارس اقدام می نمود و به نفع جمعیت‌های خیریه، در صحنه‌های نمایش شرکت و کارگردانی می کرد
میرزا جلیل پس از ۱۶ سال تدریس، در ایروان به شغل وکالت دادگستری مشغول می شود. وی سال ۱۹۰۴ در تفلیس با محمدآقا شاه تختی لی مدیر روزنامه شرق روس آشنا می گردد. چون شاه تختی از قدرت قلم و تعهد اجتماعی وی اطلاع داشت، اورا به همکاری با روزنامه‌اش دعوت می کند، میرزا جلیل نیز پذیرفته و نخستین تجربه روزنامه نگاری خود را آغاز می کند
اوایل سال ۱۹۰۶ وی موفق به اخذ امتیاز یک نشریه فکاهی به نام ملانصرالدین می شود و در هفتم آوریل همان سال، با انتشار نخستین شماره ملانصرالدین در تفلیس، به مثابه ستاره درخشانی در آسمان مطبوعات آذربایجان ظاهر شده و علاوه بر زادگاهش، اغلب سرزمین های شرق را نورباران می کند. دکتر سلام الله جاوید می نویسد: «اغلب روزنامه‌های منتشره در آذربایجان، گرجستان، روسیه و ارمنستان انتشار روزنامه را به میرزا جلیل تبریک می گویند. اشخاص روشنفکر مثل دکتر نریمان نریمانوف، میرزا عبدالرحیم طالبوف، حیدر عمواوغلو، علی مسیو، آقامعلی اوغلو، آقایوف، حق وئردی اوف با ارسال تلگرام تبریک، موفقیت ملانصرالدین را خواستار می شوند. » میرزا جلیل در روزنامه ملانصرالدین با امضاهای مستعار هردم خیال، دلی ، سرتیق، موزالان، قارین قولی و نظایر آنها مقالاتش را امضا می کرد
میرزا جلیل در این سالهای پربار، ضمن قلم زدن در روزنامه ملانصرالدین به نوشتن داستانهای اجتماعی نیز ادامه می دهد. داستانهای «آزادی در ایران » و «بچه ریشو » وکمدی‌های «مرده‌ها ، » «کتاب مادرم » و «مجمع دیوانگان » از یادمان‌های هنری جاویدان اوست، به ویژه کمدی مرده ها که در شمار آثار کلاسیک جهان درآمده و با «تارتوف » مولیر و «بازرس » گوگول برابری می کند. میرزا جلیل در این داستانها، صحنه‌های جالبی از معیشت و طرز زندگی مسلمانان قفقاز تصویر کرده است
این آثار که مشحون از حقایق تلخ و سرشار از زهرخند و استهزا هستند، هنوز هم با تیراژ بالا و به زبانهای مختلف در سراسر دنیا چاپ می شوند. جلیل محمدقلی زاده از سال ۱۹۰۶ میلادی روزنامه ملانصرالدین را با مسئولیت مستقیم خود منتشر می کرد و از سال ۱۹۱۲ تا ۱۹۱۴ یعنی آغاز جنگ جهانی اول انتشار روزنامه را با دستیاری علیقلی غمگسار ادامه می دهد، ولی به علت آغاز جنگ، روزنامه تا سال ۱۹۱۷ تعطیل می گردد
پس از انقلاب اکتبر روسیه، میرزا جلیل به تفلیس آمده، مجدداً ملانصرالدین را منتشر می کند، لکن پس از چندی به علت کشمکش‌های داخلی گرجستان، ارمنستان و آذربایجان و تنگنای مالی و اقتصادی، انتشار روزنامه به تعویق می افتد و میرزا جلیل نیز رهسپار قره باغ گردیده در روستای کهریزلی ساکن می شود، ولی به دلیل ناآرامی‌های منطقه و به پیشنهاد برادر خود میرزا علی اکبر که از یاران ستارخان و همچنین خیابانی بود تصمیم به سفر به تبریز و انتشار روزنامه در آنجا می گیرد
وی روز ۱۶ شهریور ماه به تبریز می رسد. حمیده خانم همسر مهربان میرزا جلیل تعریف می کند: «در همین روز، هواداران ملانصرالدین برای دیدن میرزاجلیل آمدند. روز بعد تعداد کسانی که به دیدار ما آمدند زیاد شد. سومین روز تعدادشان به ۵۰،۶۰ نفر رسید و ما به زحمت می توانستیم از میهمانان پذیرایی کنیم. در آن روزها حکومت دموکراتیک به رهبری شیخ محمد خیابانی در تبریز بر سر کار بود
برای میرزا جلیل، مصلحت دیدند که به دیدار او رفته و اجازه انتشار ملانصرالدین رابگیرد. » غلام ممّدلی می نویسد: «میرزا جلیل همراه با میرزا علی اکبر روز ۱۹ شهریور ماه به دیدار شیخ محمد خیابانی می روند
خیابانی به میرزا جلیل قول می دهد که برای نشر روزنامه‌اش در تبریز کمک کند. » میرزا در تبریز با کمک روشنفکران مترقی این شهر، روزنامه ملانصرالدین را تا ۸ شماره منتشر می کند و همچنین شاهکار خود، نمایشنامه «اؤلو لر » را نیز در سالن تئاتر آرامیان به روی صحنه می آورد. تا اینکه روز ۱۰ اردیبهشت ۱۳۰۰ - ۳۰ آوریل ۱۹۲۱ - تلگرافی از نخجوان به دست میرزاجلیل می رسد و به وی اطلاع می دهد بدون معطلی برای تصدی کمیساریای معارف خلق به باکو بیاید. میرزا جلیل نیز در هشتمین شماره روزنامه که در ۲۷ اردیبهشت چاپ شد، در مقاله «سخنی چند » تعطیل شدن نشر ملانصرالدین در تبریز و رفتن مدیر آن را به باکو اعلام می کند
حمیده خانم خداحافظی با تبریز را اینگونه بیان می کند: «در روزهای بعد آشناهایمان، دسته دسته آمده و با ما وداع می کردند. آن روزها منزل ما پر از آدم بود، در روز حرکت نزدیک به چهارصد نفر آمده بودند. ظهر روز ۲۴ مه - ۳خرداد- در ایستگاه راه آهن بودیم، علیرغم ممنوعیت، بیست نفر برای بدرقه میرزاجلیل آمده بودند دوستان میرزاجلیل خیلی صمیمی با ما وداع کردند. آنها میرزا جلیل را روی دستشان بلند کرده و سوار قطارش کردند. » جلیل محمدقلی زاده به باکو مراجعت کرده و مجدداً به نشر روزنامه ملانصرالدین تا سال ۱۹۳۱ ادامه می دهد و سرانجام ۱۳ دی ماه ۱۳۱۰ شمسی - ۴ژانویه ۱۹۳۲ - ساعت ۳ بعد از ظهر بر اثر خونریزی مغزی در شهر باکو چشم از جهان فروبسته و به ابدیت می پیوندد
این ادیب نام آور با تلاش شبانه روزی و با بکارگیری ذوق، مهارت و استعداد خود توانست با ایجاد شیوه نوین طنز در روزنامه نگاری و پایه گذاری مکتب رئالیسم انتقادی، تحولات شگرفی را نه تنها در هردوسوی ارس، بلکه در اغلب سرزمین‌های خاور نزدیک و میانه بوجود آورد و به همین علت آوازه‌اش از مرزهای آذربایجان فراتر رفته و درسراسر آسیا و اروپا گسترش یافت
ابتکار این مرد انقلابی هوشمند در چگونگی نگارش و ارائه نشریه وزین و پرمعنای ملانصرالدین، باب جدیدی را در عرصه مطبوعات ایجاد کرد، اونه تنها خفتگان را بیدار کرد و ملتهای ستمدیده شرق نزدیک و میانه را برای بدست آوردن استقلال و آزادی تشویق و تهییج نمود، بلکه به جراید عصر خود، از جمله مطبوعات ایران آن روزگار آموخت که چگونه می توان از طریق وسایل ارتباط جمعی با مردم کوچه و بازار رابطه برقرار نمود و حتی به دلها و اندیشه‌های آنان راه پیدا کرد
مردم آذربایجان به پاس بزرگداشت و سپاس از خدمات ارزشمند وی پیکره‌اش را درشهر باکو نصب کرده و تعدادی مدرسه، کتابخانه، خیابان و دیگر مؤسسات اجتماعی را به نام جلیل محمدقلی زاده نام گذاری کردند.

بابک

+ نوشته شده توسط بابک در یکشنبه بیست و سوم خرداد 1389 و ساعت 17:46 |